nrb-act

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ परिच्छेद – ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र संचिति

नियम कानुन

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ परिच्छेद – ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र संचिति

६२. विदेशी विनिमेय नीतिः बैंकलाई नेपाल ………….. को विदेशी विनिमेय नीति निर्माण गर्न, कार्यान्वयन गर्ने र गराउने पूर्ण अधिकार हुनेछ ।
६३. विदेशी विनिमय व्यवस्थापनः विदेशी विनिमयको व्यवस्थापन बैंकले गर्नेछ । यस्तो व्यवस्थापन गर्न बैंकलाई देहाय बमोजिमको अधिकार हुनेछः–
(क) विदेशी विनिमय कारोबार गर्न चाहने व्यक्तिलाई यस ऐन वा अन्य प्रचलित कानूनको अधीनमा रही इजाजतपत्र जारी गर्ने ।
(ख) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिबाट गरिने विदेशी विनिमय कारोबार नियमित तथा व्यवस्थित गर्नका लागि नियम तथा विनियम बनाउने, आवश्यक आदेश, निर्देशन वा सूचना जारी गर्ने ।
(ग) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको निरीक्षण, सुपरिवेक्षण तथा अनुगमन गर्ने ।
(घ) ईजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त निर्धारण गर्ने ।
(ङ) नेपाली रुपैयाँको विदेशी विनिमय दर निर्धारण पद्धती तोक्ने ।
६४. विदेशी विनिमय कारोबारको बिबरणः (१) बैंकले ईजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिलाई विदेशी मुद्रा सटही तथा सो सम्बन्धी सञ्चालनको बिस्तृत विवरण बैंकमा पेश गर्न लगाउने छ । त्यस्तो बिबरण पेश गर्नु पर्ने अवधि, ढाँचा र तत्सम्बन्धी अन्य कागजात बैंकले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिमको विवरण र बैंकले तोकेको कागजात बैंक समक्ष पेश गर्नु सम्बन्धित ईजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ ।
६५. विदेशी विनिमयको कारोबारः (१) बैंकले विदेशी विनिमय, सुन तथा बहुमूल्य धातु खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ ।
(२) बंैकले उपदफा (१) बमोजिम गर्ने खरीद बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमय दर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै प्रकारका अन्य उपकरण, नगद वा कुनै पनि विनिमेय अधिकारपत्रको माध्यमबाट गर्न सक्नेछ ।
(३) बैंकले दफा ६६ को उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि विदेशी विनिमय खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ । त्यस्तो खरिद, बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमयदर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै अन्य उपकरणको आधारमा समेत गर्न सक्नेछ ।
(४) बैंकले विदेशी मुद्राहरुको खरिद बिक्री दर कायम गरी कारोबार गर्नेछ । यसरी कारोबार गर्दा गरिने कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त बैंकले तोके बमोजिम हुनेछ ।
६६. विदेशी विनिमय संचितिः (१) बैंकले विदेशी विनिमय संचितिको परिचालन गर्नेछ । यस्तो संचिति सम्बन्धित विदेशी विनिमयमा अंकित हुनेछ र यस्तो संचितिमा देहायको सम्पत्ति समावेश हुनेछ ः–
(क)बैंकले जिम्मा लिएको वा बैंकको खातामा रहेको सुन तथा बहुमूल्य धातु ।
(ख)बैंकले जिम्मा लिएको वा बैंकको खातामा जम्मा रहेको विदेशी मुद्रा ।
(ग)बैंकको नाममा विदेशी केन्द्रीय बैंक वा अन्य विदेशी बैंक खातामा रहेको विदेशी मुद्रा ।
(घ)बैंकको नाममा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषमा जम्मा रहेको स्पेशल ड्रइड्ड राईट्स (एस.डि.आर) ।
(ङ) बैंकको जिम्मामा रहेको विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी कुनै ऋणी वा दायित्वकर्ताले जारी गरेको विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र, बचत ऋण पत्र, बण्ड तथा अन्य ऋण सुरक्षण ।
(च)तत्काल वा पुनर्खरिद गर्ने गरी विदेशी बैंक वा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासंग वा ती संस्था जमानी बसेको र भबिष्यमा खरिद गर्ने गरी बैंक तथा अर्को पक्ष बीच विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी भएको सम्झौता ।
(२) बैंकले उपदफा (१) बमोजिमको सम्पत्तिको चयन गर्दा बैंकको पुँजी र तरलताको सुरक्षालाई ध्यानमा राखी अधिकतम आम्दानी हुने किसिमले गर्नु पर्नेछ ।
(३) बैंकले मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शिघ्र भुक्तानीको लागि आवश्यक पर्ने यथोचित अन्तर्राष्ट्रिय संचिति कायम गर्नु पर्नेछ ।
(४) अन्तर्राष्ट्रिय संचितिको मात्रा घटेको वा घट्ने अवस्थामा पुगेको कारणबाट मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शीघ्र भुक्तानीको प्रकृयामा प्रतिकुल असर पर्न जाने आशंका बैंकलाई लागेमा बैंकले अन्तर्राष्ट्रिय संचितिको वर्तमान स्थिति, सो घटेको र घट्नुको कारणका साथै सो को रोकथाम गर्न अपनाउनु पर्ने उपाय समेत खुलाई नेपाल सरकार समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ ।
(५) उपदफा (४) बमोजिमको स्थितिमा सूधार नआएसम्मको लागि बैंकले आवश्यकता अनुसार थप सूझाव सहितको प्रतिवेदन तयार गरी नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्नेछ ।
(६) उपदफा (१) बमोजिमको विदेशी विनिमय संचितिलाई बंैकले आफनो वासलातमा देखाउनेछ ।
६७. सुन तथा विदेशी मुद्रामा ऋणपत्र जारी गर्नेः (१) बैंकले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई कुनै निश्चित प्रयोजनका लागि सुन तथा विदेशी मुद्रामा अंकित कुनै एक वा एक भन्दा बढी प्रकारको ऋणपत्र जारी गर्न सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिने ऋणपत्रको किसिम, अवधि, सांवा, ब्याजको भुक्तानी तथा अन्य कुराहरु बैंकले तोके बमोजिम हुनेछ ।
६८. अन्तर्राष्ट्रिय क्लियरिङ्ग र भुक्तानी सम्झौताः बैंकले आफनो खाता वा नेपाल सरकारको निर्देशन बमोजिम सरकारी खाताको लागि विदेश स्थित सार्वजनिक वा निजी केन्द्रीय क्लियरिड्ड संस्थासंग क्लियरिड्ग तथा भुक्तानी सम्झौता गर्न सक्नेछ । बैंकले यस्तो सम्झौताको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्नको लागि आवश्यक अन्य सम्झौता समेत गर्न सक्नेछ ।
FacebookTwitterLinkedInGoogle +Email