nrb-act

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ परिच्छेद – १२ विविध

नियम कानुन

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ परिच्छेद – १२ विविध

१०३. भुक्तानी, क्लियरिग‌ र सेटलमेन्टः (१) बैंकले चेक, भुक्तानी आदेश, अन्तर बैंक भुक्तानी तथा बैंकले तोकेको मुद्रामा भए, गरेका सुरक्षण कारोबार तथा अन्य कुनै भुक्तानी उपकरणको क्लियरिग तथा सेटलमेन्टको व्यवस्था गर्न र सोको नियमन, निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण कार्य समेत गर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिमको कार्य गर्दा बैंकले आवश्यक कार्यविधि निर्धारण गर्न सक्नेछ ।
(३) उपदफा (१) बमोजिमको क्लियरिग तथा सेटलमेन्ट व्यवस्थाको प्रयोजनका लागि वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाले बैंकले तोकेको शर्तको अधीनमा रही बैंकमा वा बैंकले तोकेको अन्य कुनै संस्थामा खाता खोल्नु पर्नेछ ।
१०४. तथ्याक‌ संकलनः (१) बैंकले आफनो उद्देश्य प्राप्त गर्न तथा आफनो कार्य सम्पादन गर्न आफै वा नेपाल सरकार वा अन्य निकायबाट आफूलाई आवश्यक पर्ने तथ्याड्ढ सड्ढलन गर्न सक्नेछ । यस प्रयोजनका लागि बैंकले ………… नेपाल भित्र वा बाहिरका आधिकारीक व्यक्ति, संघ, संस्था र अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थासंग पनि सहयोग लिन सक्नेछ ।
(२) बैंकले आफनो कार्यक्षेत्रसंग सम्बन्धित तथ्याड्ढ सड्ढलन, संग्रह तथा वितरण व्यवस्थालाई समन्वय र परिमार्जन गर्न आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ ।
१०५. ट्रष्ट खाताः बैंकले विशेष प्रयोजनको लागि ट्रष्ट खाताको रुपमा छुट्टै खाता खोल्न र सञ्चालन गर्न सक्नेछ । त्यस्तो खातामा जम्मा रहेको रकम अन्य कुनै प्रयोजनको लागि प्रयोग गर्न पाइने छैन । त्यस्तो खातामा रहेको सम्पत्ति त्यस्ता खाताको दायित्व पूरा गर्न मात्र प्रयोग गरिनेछ र त्यस्तो दायित्व पूरा गर्न बैंकले अन्य खातामा रहेको रकम वा सम्पत्ति प्रयोग गर्न पाउने छैन ।
१०६. काम कारबाही बदर नहुनेः गभर्नर, डेपुटी गभर्नर वा सञ्चालकको नियुक्ति वा समितिको गठनमा कुनै रीत नपुगेको वा गभर्नर, डेपुटी गभर्नर वा सञ्चालकको पद रिक्त रहेको कारणले मात्र बैंक वा समितिको कुनै काम कारबाही बदर हुने छैन ।
१०६क.वाणिज्य बैंकाव वित्तीय संस्थामा काम गर्न नहुनेः (१) गर्भनर भइसकेको व्यक्तिले कुनै वाणिज्य बैंक वा वित्तीय संस्थामा कुनै पनि हैसियतमा रही काम गर्न हुँदैन ।
(२) डेपुटी गर्भनर र बैङ्कका कार्यकारी निर्देशक आफ्नो पदबाट हटेको वा अवकाश पाएको मितिले तीन वर्षसम्म र बैङ्कको अधिकृत स्तरको कर्मचारी आफ्नो पदबाट हटेको वा अवकाश पाएको मितिले दुई वर्षसम्म कुनै पनि वाणिज्य बैंकवा वित्तीय संस्थामा कुनै पनि हैसियतमा रही काम गर्न हुँदैन ।
तर यस उपदफामा तोकिएको समयावधि पुरा भएपछि कुनै पनि वाणिज्य बैंकवा वित्तीय संस्थामा कुनै पनि हैसियतमा रही काम गर्नको लागि सम्बन्धित डेपुटी गर्भनर, कार्यकारी निर्देशक वा अधिकृतले बैङ्कको पूर्व स्विकृति लिनु पर्नेछ ।
(३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारबाट नियुक्ति हुने पदमा यो व्यवस्था लागू हुने छैन ।
१६०ख. विशेषज्ञको सेवा उपलब्ध गराउनु पर्नेः नेपाल सरकारले अनुरो गरेमा बैङ्कले आफूसँग भएको विशेषज्ञको सेवा उपलब्ध गराउनु पर्नेछ ।
१६०ग. नेपाल सरकारले निर्देशन दिन सक्नेः (१) मुद्रा बैङ्किङ्ग र वित्त सम्बन्धमा नेपाल सरकारले बैङ्कलाई निर्देशन दिन सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम दिइएको निर्देशनको पालना गर्नु बैङ्कको कर्तव्य हुनेछ ।
१०७. असल नियतले गरेको काममा जवाफदेही हुन नपर्नेः (१) यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा विनियम वा सो अन्तर्गत जारी गरिएको आदेश वा निर्देशन बमोजिम असल नियतले गरेको कुनै काम कारबाहीको सम्बन्धमा गभर्नर, डेपुटी गभर्नर, सञ्चालक वा बैंकका कर्मचारी वा विशेष प्रशासन समूह व्यक्तिगत वा सामुहिक रुपले जवाफदेही हुने छैनन्क ।
तर जानाजान वा गलत मनसायबाट गरिएको कुनै कामको सन्दर्भमा भने निजहरु व्यक्तिगत रुपमा जिम्मेवार हुनेछन ।
(२) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा विनियम वा सो अन्तर्गत जारी गरिएको आदेश वा निर्देशनको पालना गर्नको निमित्त असल नियतले गरेको वा गर्न खोजेको कुनै कुराले हुन आएको वा हुने हानी नोक्सानीको सम्बन्धमा गभर्नर, डेपुटी गभर्नर, सञ्चालक वा बैंकका कुनै अधिकृत वा कर्मचारी विरुद्ध कुनै किसिमको मुद्दा परेमा त्यस्तो मुद्दाको खर्च बैंकले व्यहोर्नेछ ।
तर जानाजान वा गलत मनसायबाट गरिएको कुनै कामको सन्दर्भमा परेको मुद्दाको खर्च बैंकले व्यहोर्ने छैन ।
१०८. शपथग्रहण गर्नेः (१) आफ्नो ओहदाको काम शुरु गर्नुभन्दा अगाडि गभर्नर तथा संचालकले सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश वा निजले तोकेको न्यायाधीशसमक्ष र डेपुटी गभर्नरले गभर्नरसमक्ष अनुसूची बमोजिमको ढाँचामा पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गर्नु पर्नेछ ।
(२) बैङ्कमा पहिलो पटक नियुक्त कर्मचारी वा सल्लाहकारले आफ्नो ओहदाको काम शुरु गर्नुभन्दा अगाडि तोकिएबमोजिम पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गर्नु पर्नेछ ।
१०९. यसै ऐन बमोजिम हुनेः प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐनमा लेखिए जतिमा यसै ऐन बमोजिम हुनेछ ।
११०. नियम तथा विनियम बनाउने अधिकारः (१) यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न बैंकले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई देहायका विषयमा आवश्यक नियम बनाउन सक्नेछः–
(क)विदेशी विनिमय कारोबार ।
(ख)जलेको, च्यातिएको, झूत्रिएको, मेटिएको वा आकृति बिग्रिएको बैंक नोट तथा सिक्काको सट्टाभर्ना ।
(ग) नेपाल सरकार बैंक बीच हुने व्यापारिक कारोबार ।
(घ) यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न समितिले आवश्यक ठानेका अन्य विषयहरु ।
(२) यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न समितिले देहायका विषयमा विनियम बनाउन सक्नेछः–
(क)समितिको बैठक हुने स्थान, समय र तत्सम्बन्धी कार्यविधि ।
(ख)समितिले आवश्यकता अनुसार उपसमिति गठन गर्ने र त्यस्तो उपसमितिको कार्यविधि ।
(ग)बैंकका कर्मचारीहरुको नियुक्ती, बढुवा, सरुवा, बर्खास्ती, पारिश्रमिक तथा सुविधा, निवृत्तभरण, उपदान, संचयकोष, बिदा, आचरण तथा अनुशासन र सेवा सम्बन्धी शर्त ।
(घ) समितिले गभर्नरलाई र गभर्नरले डेपुटी गभर्नरलाई वा बैंकका अन्य कर्मचारीलाई अख्तियारी सुम्पने ।
(ङ)बैंकको तर्फबाट गरिने पट्टा, कबुलियत सम्बन्धी शर्त ।
(च)बैंकको छाप चलाउने ।
(छ)बैंकले राख्नु पर्ने हरहिसाब, खाता, बही वा अन्य श्रेस्ता, कागजात र त्यस्को ढांचा ।
(ज)बैंकको आन्तरिक लेखा परिक्षण तथा निरीक्षण ।
(झ)वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सुपरिवेक्षण ।
(ञ)वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पेश गर्नु पर्ने विवरण ।
(ट)बैंकको नगद मौज्दात वा नगदको जिम्मेवारी ।
(ठ)बैंक तर्फबाट गर्नु पर्ने मुद्दा मामिला वा अन्य कारबाहीको परिचालन ।
(ड)कर्जा नियन्त्रण ।
(ढ)बैंकको खर्च व्यवस्था ।
(ढ१)वाणिज्य बैंकतथा वित्तीय संस्थाहरु एक आपसमा गाभ्ने गाभिने सम्बन्धमा ।
(ढ२)वाणिज्य बैंकतथा वित्तीय संस्थाहरुको शीघ्र सुधारात्मक कारबाही सम्बन्धमा ।
(ढ३)कर्जा सूचना सम्बन्धमा ।
(ढ४)भूक्तानी तथा हिसाब मिलान सम्बन्धमा ।
(ढ५)फरफारख भर्ने सम्बन्धमा ।
(ढ६)बैङ्कले जारी गर्ने इजाजतपत्रका सम्बन्धमा ।
(ण) यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न आवश्यक पर्ने अन्य विषयहरु ।
(३) उपदफा (१) र (२) मा उल्लिखित विषय बाहेक यस ऐन बमोजिम जारी गर्नु पर्ने आदेश, निर्देशन, कार्यविधि तथा मार्गदर्शन गभर्नरले जारी गर्नेछ ।
(४) उपदफा (२) अन्तर्गत बनेको विनियम र उपदफा (३) अन्तर्गत जारी गरिएको आदेश तथा निर्देशन बैंकले नेपाल सरकारको जानकारीको निमित्त पठाउनेछ ।
(५) उपदफा (२) अन्तर्गत बनेको विनियम वा उपदफा (३) अन्तर्गत जारी गरिएको आदेश वा निर्देशन बैंकले सार्वजनिक रुपमा प्रकाशन र प्रशारण गर्ने वा गराउनेछ ।
१११. निर्देशिका बनाई लागू गर्ने : बैंकले यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा विनियमको अधीनमा रही समय समयमा आवश्यक निर्देशिका बनाई लागू गर्न सक्नेछ ।
११२. खारेजी र बचाउ : (१) देहायका ऐनहरु खारेज गरिएका छन् :–
(क)नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०१२,
(ख)मुद्रा ऐन, २०४० ।
(२) उपदफा (१) अन्तर्गत खारेज गरिएका ऐनहरु बमोजिम भए गरेका सम्पूर्ण काम कारबाही यसै ऐन बमोजिम भए गरेको मानिनेछ ।
११३. नेपाल राष्ट्र बैंक(पहिलो संशोधन) अध्यादेश निष्क्रिय भएपछि त्यसको परिणाम : नेपाल राष्ट्र बैंक (पहिलो संशोधन) अध्यादेश, २०६२ निष्क्रिय भएपछि अर्को अभिप्राय नदेखिएमा सो निष्क्रियताले,
(क) सो अध्यादेश निष्क्रिय हुँदाका वखत चल्ती नभएको वा कायम नरहेको कुनै कुरा पनि जगाउने छैन ।
(ख) सो अध्यादेशबमोजिम चालू भएको कुरा वा सोबमोजिम रीत पु¥याइ अघि नै गरिएको कुनै काम वा भोगिसकेको कुनै कुरालाई असर पार्ने छैन,
(ग) सो अध्यादेशबमोजिम पाएको, हासिल गरेको वा भोगेको कुनै हक, सुविधा, कर्तव्य वा दायित्वमा असर पार्ने छैन,
(घ) सो अध्यादेशबमोजिम गरिएको कुनै दण्ड सजाय वा जफतलाई असर पार्ने छैन,
(ङ) माथि लेखिएको कुनै त्यस्तो हक, सुविधा, कर्तव्य, दायित्व वा दण्ड सजायका सम्बन्धमा गरिएको कुनै काम कारबाही वा उपायलाई असर पार्ने छैन र उक्त अध्यादेश कायम रहे सरह त्यस्तो कुनै कानूनी कारवाही वा उपायलाई पनि शुरु गर्न, चालू राख्न वा लागू गर्न सकिनेछ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *